Węchowa ewolucja w praktyce: dlaczego zapach malucha uzależnia?
Wrzesień 2026 roku zapisał się w historii polskiej nauki w niezwykle aromatycznym stylu. Międzynarodowy zespół badawczy, w którego skład weszli naukowcy z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego – prof. dr hab. Agnieszka Sorokowska oraz dr Tomasz Frąckowiak – został laureatem tegorocznej nagrody Ig Nobel. Wyróżnienie przyznano za prace nad tym, jak dorośli odbierają zapach dzieci w różnym wieku. Obok Polaków w gronie nagrodzonych znaleźli się prof. Ilona Croy z Uniwersytetu w Jenie oraz prof. Thomas Hummel z Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie.
Co ciekawe, ceremonia wręczenia tych alternatywnych nagród odbyła się po raz pierwszy w historii poza Stanami Zjednoczonymi – w szwajcarskim Zurychu. Polscy badacze za swój sukces odebrali m.in. symboliczny banknot o nominale 100 bilionów dolarów zimbabweńskich. Za humorem i lekką formą stoją jednak niezwykle poważne analizy z pogranicza psychologii, ewolucjonizmu i neurobiologii.
Od zachwytu do obojętności: co mówią liczby?
W nagrodzonym badaniu, opublikowanym w bazie PubMed pod tytułem „Babies Smell Wonderful to Their Parents, Teenagers Do Not…”, naukowcy przeanalizowali odpowiedzi 255 matek i ojców. Rodzice oceniali w ankietach przyjemność zapachu ciała swoich dzieci w przedziale wiekowym od 0 do 18 lat, a także – dla porównania – zapach swoich partnerów.
- 93,7% rodziców uznawało zapach niemowląt i małych dzieci za przyjemny lub bardzo przyjemny.
- Wskazany aromat okazał się dla dorosłych istotnie przyjemniejszy niż zapach własnego partnera życiowego.
- Wraz z wiekiem dziecka i wejściem w okres dojrzewania odsetek ten drastycznie spadał – w przypadku nastolatków pozytywne oceny deklarowało już tylko 75,2% rodziców.
Jak podkreśla prof. Agnieszka Sorokowska w rozmowach z polskimi mediami, współczesna nauka o zmyśle węchu bywa tak zaawansowana, że w wielu aspektach przypomina wręcz science-fiction. W dalszych etapach projektu naukowcy poszli krok dalej, sięgając nie tylko po tradycyjne kwestionariusze, ale również po badania genetyczne oraz analizy z użyciem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI).
Chemia przetrwania i mechanizm „Kindchenscheme”
Dlaczego tak się dzieje? Odpowiedzi należy szukać w ewolucji. Wyjątkowy, wręczurzajacy zapach niemowlęcia idealnie wpisuje się w tzw. schemat dziecięcości (niem. Kindchenscheme). To ewolucyjny zestaw cech – obejmujący proporcje twarzy, wysoki głos czy właśnie specyficzną woń – który natychmiast aktywuje w ludzkim mózgu układ nagrody.
Dzięki temu rodzice czują biologiczną potrzebę bliskości, opieki i bezwarunkowego poświęcenia. Maluch po prostu musi wywoływać w dorosłych czułość, by zwiększyć swoje szanse na przetrwanie. Kiedy jednak młody człowiek dorasta i wchodzi w okres dojrzewania, biologia zmienia priorytety. Zapach nastolatków przestaje pełnić funkcję stymulującą więź opiekuńczą, co – zdaniem badaczy – naturalnie przygotowuje obie strony do nadchodzącego uniezależnienia i opuszczenia gniazda.
Źródło: RSS Popularyzacja
KOMENTARZE