Przez lata psychologowie drapali się po głowach, próbując rozwikłać zagadkę ludzkiego umysłu wchodzącego w króliczą norę internetowych mitów. Czy da się jednocześnie wierzyć w dwie wykluczające się rzeczy? Okazuje się, że nie tylko się da, ale wręcz stanowi to fundament zjawiska określanego mianem konspiromanii.
Naukowcy z brytyjskiego University of Bristol wzięli pod lupę odwieczne założenie, że niespójność logiczna to znak rozpoznawczy każdego zagorzałego zwolennika teorii spiskowych. Wyniki ich pracy, opublikowane na łamach prestiżowego pisma „PNAS Nexus”, rzucają zupełnie nowe światło na mechanizmy rządzące naszymi przekonaniami.
Bayesowskie podejście do absurdu
Tradycyjne badania zazwyczaj stawiały sprawę na ostrzu noża: albo ktoś w coś wierzy, albo nie. Autorzy nowego projektu postanowili podejść do tematu inaczej. Zamiast sztywnych, binarnych podziałów zastosowali tzw. podejście bayesowskie, interpretując stopień ludzkiej zgody z danym twierdzeniem jako wyrażony w kategoriach prawdopodobieństwa.
W tym ujęciu logiczna spójność nie oznacza braków w wiedzy, lecz przestrzeganie żelaznych reguł matematycznych. Przykładowo: dopuszczanie dwóch sprzecznych scenariuszy i obdarzenie każdego z nich 50-procentową szansą jest w pełni racjonalne. Jednak przypisanie obu opcją po 90% prawdopodobieństwa to już czysty błąd logiczny, ponieważ suma prawdopodobieństw wzajemnie wykluczających się tez nie może przekroczyć 100%.
Przerażające statystyki: od 3% do 91%
Zespół przeanalizował gigantyczną bazę danych obejmującą ponad 8,5 tysiąca uczestników z ośmiu wcześniejszych eksperymentów, a także przeprowadził własną, szczegółową ankietę internetową z udziałem 469 ochotników. Wnioski? Zależność okazała się uderzająca.
- Wśród osób najsłabiej podatnych na teorie spiskowe prawdopodobieństwo żywienia wewnętrznie sprzecznych przekonań wynosiło zaledwie 3%.
- W grupie najzagorzalszych zwolenników spisków wskaźnik ten wystrzelił do niewyobrażalnych 91%.
Dwa oblicza logicznego chaosu
Dlaczego tak się dzieje? Badacze wskazują na dwutorowy mechanizm. Pierwszym elementem jest ogólna tendencja do słabszej kontroli logicznej, która ujawnia się przy zetknięciu z bezpośrednimi sprzecznościami. Drugi czynnik ma charakter ściśle światopoglądowy – to specyficzne filtry percepcji sprawiające, że człowiek bezkrytycznie łyka każdą informację pasującą do jego ulubionej narracji, nawet jeśli ta przeczy temu, w co wierzył pięć minut wcześniej.
Gdy w grę wchodzi ideologia, zdrowy rozsądek schodzi na dalszy plan, ustępując miejsca unikalnej potrzebie kwestionowania oficjalnej rzeczywistości – bez względu na koszty ponoszone przez logikę.
Źródło: RSS Popularyzacja
KOMENTARZE