Przełomowe decyzje Rady NCN
Podczas posiedzenia 10 września 2026 roku Rada Narodowego Centrum Nauki formalnie przyjęła uchwałę zmieniającą regulamin przyznawania środków na badania. Zapowiadane już w czerwcu zmiany wchodzą w życie, wprowadzając zupełnie nową dynamikę w polskim świecie akademickim. Chodzi o długo dyskutowane ograniczenia liczby składanych aplikacji oraz ściślejsze powiązanie krajowych funduszy z prestiżowymi grantami Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC).
Choć zmiany wywołały spore poruszenie w środowisku naukowym, przedstawiciele agencji uspokajają: restrykcje mogą mieć charakter tymczasowy. Sytuacja zmusiła jednak władze NCN do radykalnych kroków.
Dlaczego NCN musi hamować lawinę wniosków?
Statystyki nie kłamią. W ostatnich pięciu latach liczba aplikacji w najpopularniejszych konkursach, takich jak OPUS czy PRELUDIUM, dosłownie podwoiła się. Wraz z lawiną wniosków wskaźniki sukcesu osunęły się do dramatycznie niskiego, kilkunastoprocentowego poziomu. Na finansowanie może liczyć zaledwie co dziesiąty lub co dwudziesty projekt, co sprawia, że genialne idee lądują pod kreską wyłącznie z powodów czysto statystycznych.
Głównym problemem okazał się paraliż organizacyjny. Mimo że przyszłoroczny budżet NCN po raz pierwszy w 15-letniej historii przekroczy 2 miliardy złotych (osiągając 2,15 mld zł), kluczowa dotacja podmiotowa na funkcjonowanie biura i zatrudnienie nowych pracowników wzrośnie symbolicznie – o zaledwie ok. 2 mln zł, do poziomu 69,3 mln zł. Przy braku rąk do pracy i gigantycznym obciążeniu ekspertów oceniających wnioski, jakość oraz terminowość recenzji stanęły pod dużym znakiem zapytania.
Jakie zasady zmienią się dla naukowców?
Nowe regulacje będą wdrażane etapowo, uderzając przede wszystkim w nadmierną biurokratyzację i rotację grantową:
- Od 1 stycznia 2027 roku wchodzi w życie roczny limit wniosków. Jedna osoba będzie mogła figurować jako kierownik projektu w zaledwie jednym wniosku rocznie w konkursach NCN. Wyjątek przewidziano m.in. dla międzynarodowych konkursów we współpracy LAP lub z agencjami zagranicznymi, pod warunkiem że wnioski nie trafią do tej samej edycji.
- Od 1 stycznia 2028 roku ruszy mechanizm powiązania krajowego giganta grantowego z poziomem europejskim. Naukowcy, którzy w ciągu ostatnich 10 lat zdobyli już dwa granty OPUS, będą mogli ubiegać się o kolejny wyłącznie wtedy, gdy wcześniej sami sięgnęli po grant ERC lub bezskutecznie (ale z dobrym wynikiem, ocenionym co najmniej w pierwszym etapie) aplikowali do Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych.
Czy restrykcje uzdrowią polską naukę, czy zamkną drogę mniejszym ośrodkom? Środowisko akademickie jest mocno podzielone, jednak jedno jest pewne – zasady gry w polskich grantach właśnie bezpowrotnie się zmieniły.
Źródło: RSS Popularyzacja
KOMENTARZE