Powrót na szczyt Czarnohory
W dniach 26–28 sierpnia 2026 roku polska delegacja naukowa z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego udała się z wizytą do Ukrainy. Głównym punktem wyjazdu było uroczyste otwarcie Międzynarodowego Centrum Wspólnego Użytkowania Aparatury Naukowej. Nowa placówka ruszyła w legendarnym, odbudowanym Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologicznym na górze Pop Iwan (2022 m n.p.m.), znanym w regionie jako „Biały Słoń”.
Symbolicznego przecięcia wstęgi i uruchomienia nowej infrastruktury dokonali minister nauki Polski Marcin Kulasek oraz minister edukacji i nauki Ukrainy Andrij Butenko. W wydarzeniu wzięli udział także m.in. rektor Uniwersytetu Warszawskiego prof. Alojzy Z. Nowak oraz dyrektor Studium Europy Wschodniej UW Jan Malicki.
Od międzywojennej dumy do sowieckiej ruiny
Historia tego miejsca sięga lat trzydziestych XX wieku. Obserwatorium zbudowano w 1938 roku z inicjatywy Uniwersytetu Warszawskiego jako nowoczesną stację naukową. Niestety, zawierucha wojenna i późniejsze rządy władz sowieckich doprowadziły budynek do całkowitej ruinie. Przez dziesięciolecia mury „Białego Słonia” niszczały w trudnych karpackich warunkach.
Przełom nastąpił w 2012 roku, kiedy ruszył ambitny projekt renowacji, prowadzony wspólnie przez Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka oraz polski Uniwersytet Warszawski. Mimo trwającej pełnoskalowej wojny, prace udało się doprowadzić do końca.
Nowoczesny teleskop i zdalne sterowanie
W ramach zakończonego III etapu odbudowy na szczycie zainstalowano specjalistyczną aparaturę. Kluczowym elementem wyposażenia stał się nowoczesny teleskop umieszczony pod kopułą, ktry zaprojektowano z myślą o ekstremalnych warunkach pogodowych panujących na dużej wysokości. W planach jest wdrożenie zrobotyzowanego systemu, który umożliwi zdalne sterowanie urządzeniem.
Zainstalowany sprzęt ma służyć nie tylko badaczom z Polski i Ukrainy, ale otwiera się również na inne międzynarodowe zespoły badawcze. Zakres prac obejmie m.in. astronomię, meteorologię, nauki o Ziemi oraz bieżące monitorowanie zmian klimatycznych.
Nauka ponad podziałami
Podczas wizyty podpisano specjalną deklarację o współpracy, zakładającą transformację Karpat w otwartą przestrzeń dla edukacji i badań. Minister Marcin Kulasek podkreślał podczas uroczystości, że inicjatywa ta stanowi namacalny dowód na to, iż „nauka może być mostem łączącym narody”.
Obie strony mocno akcentują ideę tzw. brain circulation (cyrkulacji kadr i wiedzy), która ma na celu zrównoważoną wymianę doświadczeń i zapobieganie drenażowi mózgów w tym trudnym dla regionu okresie.
Źródło: RSS Popularyzacja
KOMENTARZE